به گزارش شهرآرانیوز؛ تا پیش از این، فقط روال مورد انتظار جامعه در مورد سیگار کشیدن زنان، پیرزنها و زنان مسن بود؛ اما الان رفته رفته خود را به عنوان روال عادی برای همه سنین نشان میدهد. به راستی چه اتفاق و تحولی در جامعه رخ داده است؟
آمارهای رسمی، اما تصویر دقیقتری از این تحول عجیب ترسیم میکنند. بر اساس پیمایش ملی عوامل خطر بیماریهای غیرواگیر (STEPS) در سال ۱۴۰۰، شیوع مصرف سیگار کاغذی در زنان ایران تنها ۰٫۷۷ درصد است، در حالی که مصرف قلیان در میان زنان به ۳٫۶۴ درصد میرسد. این یعنی بخش قابلتوجهی از آنچه در خیابانها و جمعهای دوستانه به چشم میآید، نه سیگار کلاسیک، بلکه قلیان است که بهعنوان رفتاری اجتماعیتر و کمتر «ممنوع» ادراک میشود.
آمارهای رسمی، اما تصویر دقیقتری از این تحول عجیب ترسیم میکنند. بر اساس پیمایش ملی عوامل خطر بیماریهای غیرواگیر (STEPS) در سال ۱۴۰۰، شیوع مصرف سیگار کاغذی در زنان ایران تنها ۰٫۷۷ درصد است، در حالی که مصرف قلیان در میان زنان به ۳٫۶۴ درصد میرسد. این یعنی بخش قابلتوجهی از آنچه در خیابانها و جمعهای دوستانه به چشم میآید، نه سیگار کلاسیک، بلکه قلیان است که بهعنوان رفتاری اجتماعیتر و کمتر «ممنوع» ادراک میشود.
مقایسه همین پیمایش با دادههای سال ۱۳۹۵ نشان میدهد که مصرف دخانیات در زنان حدود ۱۱ درصد و در مردان حدود ۳ درصد افزایش یافته است. این افزایش در گروههای سنی جوانتر بسیار پررنگتر است. مصرف روزانه سیگار در زنان ۱۸ تا ۲۴ ساله از ۰٫۱ درصد در سال ۱۳۹۵ به ۰٫۲۹ درصد در سال ۱۴۰۰ رسیده؛ رشدی نسبی نزدیک به ۱۹۰ درصد. در گروه سنی ۲۵ تا ۳۴ سال نیز افزایش نسبی مصرف دخانیات در زنان حدود ۸۹ درصد گزارش شده است. این آمارها، همان چیزی است که «عادیشدن» را در چشمها و فضاهای عمومی رقم میزند.
اما در پشت این اعداد، چه روایتهایی جریان دارد؟ اگر از نزدیک نگاه کنیم، شاید یک دختر جوان را ببینیم که سیگار را نه برای لذت، که برای اعلام بودنش روشن میکند. سیگار در دستان او، گاهی فریادی خاموش علیه کلیشههاست، گاهی تلاشی برای همنشینی با جهانی که میگوید «تو هم میتوانی». بسیاری از زنان تحصیلکرده، آن را نشانه مدرنیته و برابری با مردان میدانند. در این میان، خیلیها هم هستند که شبهایی را با دود سیگار پر میکنند تا شاید سنگینی سکوت خانهای پرتنش را سبکتر کنند. سیگار برایشان یک نفس عمیق در هوای گرفته رابطههاست.
تحقیقات کیفی نشان میدهد که فشارهای روانی، تعارضات خانوادگی، طلاق والدین و محدودیتهای سختگیرانه، از مهمترین انگیزهها برای شروع مصرف هستند. در این شرایط، سیگار به پناهگاهی روانی و وسیلهای برای اعتراض تبدیل میشود. از سوی دیگر، تأثیر دوستان و همسالان سیگاری، بهویژه در دوران نوجوانی، شاید قویترین عامل اجتماعی باشد؛ پذیرش در گروه و اثبات خود به دیگران، از دلایل مهم مصرف است.
اما این فقط داستان فردی نیست. جامعه هم کمک کرده تا این اتفاق بیفتد. فاصله گرفتن از باورهای قدیمی، ورود به فضای شهری مدرن، و تصاویری که در سریالها و شبکههای اجتماعی از زنِ موفق و امروزی با سیگار میبینیم، نردههای ذهنی را یکی پس از دیگری کوتاه کردهاند. تغییرات فرهنگی در سالهای اخیر، نگاه به سیگار کشیدن زنان را از یک «تابو» به رفتاری قابلقبولتر تغییر داده است. رواج قلیان در سالهای اخیر نیز زمینه را برای عادیسازی بیشتر دخانیات فراهم کرد.
با این حال، نباید از دو نکته غافل شد: نخست آنکه در جامعهای که مصرف سیگار توسط زنان همچنان با تابوهای فرهنگی همراه است، احتمال کمگزارشدهی در آمارها وجود دارد. دوم آنکه روندهای بلندمدت سازمان جهانی بهداشت، همچنان کاهش کلی شیوع سیگار کاغذی در زنان ایرانی را نشان میدهند؛ اما این مدلها سرعت تغییرات اخیر در نسلهای جوان را بهطور کامل بازتاب نمیدهند.
آنچه امروز دیده میشود، نه انفجار ناگهانی آمار، بلکه ترکیبی از افزایش نسبی قابلتوجه در زنان جوان، جابهجایی جزئی از سیگار به قلیان، و مهمتر از همه، فرسایش تدریجی قبح اجتماعی است. آمارها تأیید میکنند که تغییر در حال رخ دادن است؛ هرچند هنوز در سطح ملی، فاصله مردان و زنان بسیار زیاد باقی مانده است.
شاید زن امروز ایرانی، میان فشارهای سنت و وسوسههای مدرنیته، گاهی تنها میماند و در این تنهایی، سیگار را سادهترین همراه مییابد. همراهی که قضاوت نمیکند، سوال نمیپرسد و لحظاتی از اضطراب و خستگی را با خود میبرد. پرسش اصلی اینجاست: آیا جامعه میتواند پیش از آنکه این روند به هنجار تثبیتشده تبدیل شود، جایگزینهای واقعیتری برای آرامش، هویت و شنیده شدن زنان بسازد؟
منبع: تابناک